Περί Αλός
Το νέο βιβλίο της Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου "Υποβρύχιον ΠΡΩΤΕΥΣ Υ-3 Η τελευταία τορπίλη" κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις By the Book.
Με ένα τηλεφώνημα στο 6977693239 το βιβλίο έρχεται στην πόρτα σας.
πληροφορίες για το βιβλίο θα βρείτε ΕΔΩ
Άλλα βιβλία της Κρίστυ μπορείτε να παραγγείλετε ΕΔΩ
Εύχομαι
φίλοι μου ο πλους του 2026 να είναι όμορφος, γεμάτος από υγεία, αγάπη, γνώση
και τύχη αγαθή. Και, όπως κάθε χρόνο συνηθίζουμε στο Περί Αλός, ευχόμαστε
Εὐετηρία
Εὐετηρία
(εὖ + ἔτος) = καλόν έτος, καλή εποχή, καλή χρονιά, καλή συγκομιδή.
(Λεξικόν
της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσης, Ιωάννου Σταματάκου, Βιβλιοπρομηθευτική 1999).
Στα
ίχνη ενός χαμένου φάρου
Περί Αλός
του
Δημήτριου Κατηνιώτη
Το άρθρο αυτό αναφέρεται στον φάρο του φρουρίου της Αγίας Μαύρας στη Λευκάδα. Αιτία στάθηκε η αναζήτηση της ιστορίας ενός Ιρλανδού σκαπανέα, που άφησε χαραγμένο το όνομα του, στο αρχαίο μεγάλο θέατρο της Νικόπολης, κατά την επίσκεψη του σε αυτό, το 1862. Τα Ιόνια Νησιά βρίσκονταν υπό βρετανική προστασία από το 1815 έως το 1864. Τότε κατασκευάστηκαν αρκετοί φάροι ή βελτιώθηκαν από τους Βρετανούς. Αυτοί οι φάροι ήταν ζωτικής σημασίας ναυτιλιακά βοηθήματα για τη νυχτερινή πλοήγηση καθώς η απουσία λεπτομερών χαρτών, ραντάρ και ηχοβολιστικών περιόριζαν τους βραδινούς πλόες. Στην κατασκευή και συντήρηση των φάρων στα Ιόνια Νησιά συμμετείχαν οι Σκαπανείς του Βασιλικού Στρατού (Sappers), οι οποίοι καθιερώθηκαν ως Βασιλικοί Μηχανικοί (Royal Engineers) από το 1856 και μετά. Επίσης, το σώμα αυτό έπαιξε σημαντικό ρόλο στην έρευνα και τις μετρήσεις για τους χάρτες του Βρετανικού Ναυαρχείου, καθώς η εμπειρογνωμοσύνη του ήταν ύψιστης σημασίας για τη δημιουργία και την ακρίβεια των χαρτών.
Το φαρικό δίκτυο του Ιονίου
Οι 23 λιθόκτιστοι φάροι του Ιονίου συγκροτούν μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίπτωση διότι σηματοδοτούν την αρχή λειτουργίας ενός νέου φαρικού δικτύου στην ελληνική θαλάσσια επικράτεια. Ο παλαιότερος όλων αυτών είναι ο φάρος Σίδερο που δεσπόζει στο φρούριο της Κέρκυρας, κατασκευασμένος το 1822 και ενδεχομένως είναι ο παλαιότερος φάρος στην Ελλάδα σε λειτουργία με την αρχική του μορφή. Μέχρι το τέλος της αγγλικής κυριαρχίας θα κατασκευαστούν οι φάροι στην νησίδα Περιστέρες της Κέρκυρα (1828), στους Βαρδιάνους (1824) και τους Αγίους Θεοδώρους της Κεφαλονιάς (1828), στην Λάκκα και στον Γάιο Παξών (1825), στις Στροφάδες (1829), στη Ζάκυνθο (1832), στην Ιθάκη (1848), στα Κύθηρα (1853, 1857) και στη Λευκάδα (1861).
Μετά την Ένωση των Επτανήσων με την Ελλάδα, το φαρικό δίκτυο του Ιονίου ενισχύθηκε περαιτέρω με την εγκατάσταση φάρων στους Οθωνούς (1872), στο Δουκάτο (1890) και στον Βολιό της Λευκάδας (1913), στο Φισκάρδο (1892), τον Γερογόμπο (1906) και τα Διχάλια της Κεφαλονιάς (1907), στο Σκινάρι (1897) και το Κερί της Ζακύνθου (1925), στους Αντίπαξους (1906) και στις Απολυτάρες των Αντικυθήρων (1926). Τα κτιριακά τους συγκροτήματα, είναι απλά στην πλειονότητά τους. Φάροι τετράγωνοι ή κυκλικοί, αποτελούνται από τον πύργο, την κατοικία του φαροφύλακα και λίγους βοηθητικούς χώρους.
Το φρούριο της Αγίας Μαύρας στη Λευκάδα
Ήδη το βασίλειο της Ελλάδας, τα Ιόνια νησιά, αλλά και το υπόδουλο από τους Οθωμανούς τμήμα της ήταν δημοφιλής προορισμός για του Ευρωπαίους. Η επαφή τους με τον ένδοξο αρχαίο ελληνικό και βυζαντινό πολιτισμό, αλλά και το ενδεχόμενο αρχαιολογικών ανακαλύψεων αποτέλεσε ισχυρό κίνητρο για την πραγματοποίηση εκεί πολυήμερων ταξιδιών κατά το 19ου αιώνα. Η πλειοψηφία των ταξιδιωτών κατέφθανε κυρίως μέσω θαλάσσης είτε από κάποιο λιμένα της Ιταλίας, ή από τον ενδιάμεσο σταθμό της Μάλτας. Στο αγγλικό ταξιδιωτικό εγχειρίδιο του John Murray, το οποίο εκδόθηκε στο Λονδίνο το 1854, αναφέρεται στην εισαγωγή του πως: Ένα ταξίδι στην Ελλάδα είναι γεμάτο βαθύ και διαρκές ενδιαφέρον για έναν ταξιδιώτη κάθε χαρακτήρα, εκτός από έναν απλό τεμπέλη ή άνθρωπο της ευχαρίστησης. Εκεί ο πολιτικός μπορεί να συλλογιστεί για τον εαυτό του, την κατάσταση και την πρόοδο ενός λαού, λαμπρής καταγωγής και πλούσια προικισμένου από τη Φύση, ο οποίος, μετά από μια υποδούλωση αιώνων, έχει πάρει ξανά τη θέση του ανάμεσα στα έθνη της γης.
Αναζητώντας πληροφορίες για τη Λευκάδα, στο ίδιο ταξιδιωτικό εγχειρίδιο του 1854 αναφέρεται πως : «σε απόσταση περίπου ενός μιλίου από την Ακαρνανία και την ίδια απόσταση από την Αμαξική (πόλη Λευκάδα), έχει κατασκευαστεί ένα λιμάνι από την Αγγλο-Ιόνια Κυβέρνηση, το οποίο προστατεύεται από έναν μόλο που καταλήγει σε έναν φάρο. Στην πλευρά αυτού του λιμανιού βρίσκεται το Φρούριο της Αγίας Μαύρας, που ανεγέρθηκε κατά τον Μεσαίωνα από έναν από τους Λατίνους πρίγκιπες, αλλά επισκευάστηκε και ανακαινίστηκε τόσο από τους Τούρκους όσο και από τους Βενετούς. Πήρε το όνομά του από ένα παρεκκλήσι εντός των τειχών του, αφιερωμένο στην Αγία Μαύρα, η γιορτή της οποίας γιορτάζεται στις 3 Μαΐου». Όμως, από την υπάρχουσα βιβλιογραφία, ο φάρος της Λευκάδας στο φρούριο, φέρεται να κατασκευάστηκε από τους Άγγλους το 1861. Πως εξηγείται η αναφορά σε φάρο εκεί, τουλάχιστον από το 1854;
Ανατρέχοντας σε ναυτιλιακά και όχι μόνο βοηθήματα
Την πληροφορία αυτή, ύπαρξης ενός άγνωστου φάρου, επιβεβαιώνει και ο χάρτης του Βρετανικού Ναυαρχείου Νο. 208, εκδόσεως του 1834, με τίτλο «The Gulf of ARTA», στον οποίο αποτυπώνεται φανός σταθερός F (Fixed) στο δυτικό άκρο του καναλιού της Λευκάδας, και εξωτερικά του κάστρου της Αγίας Μαύρας (Εικ.1).
Εικόνα 1. Λεπτομέρεια από τον χάρτη Βρετανικού Ναυαρχείου Νο. 208/1834.
(Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις)
Επίσης, σε σχετική λιθογραφία του Άγγλου ζωγράφου και περιηγητή Edward Lear το 1863, υπάρχει μία απεικόνιση ενός ψηλού κτίσματος και πιθανού φάρου, απέναντι από το κάστρο της Αγία Μαύρας (Εικ.2).
Στον χάρτη Νο.208, στην έκδοση όμως του 1864, αποτυπώνεται ο ίδιος φανός σταθερού φωτός να παραμένει εκτός και απέναντι του κάστρου και ονομάζεται πλέον La Sella. (Εικ.3).
Εικόνα 3. Λεπτομέρεια από τον χάρτη Βρετανικού Ναυαρχείου Νο. 208/1864.
(Ίδρυμα Ακτία Νικόπολις)
Σε μεταγενέστερο οπτικό υλικό, δηλαδή σε φωτογραφία του 1890, τραβηγμένη από τον Γάλλο αστρονόμο Aymar Eugène de la Baume Pluvinel, ο οποίος διήλθε από τη Λευκάδα εκείνο το καλοκαίρι, επιβεβαιώνεται πως ούτε τότε υπήρχε κάποιο φαρικό κτίσμα επάνω στο κάστρο της Αγίας Μαύρας. (Εικ.4).
Τέλος, σε φωτογραφία του κάστρου της Αγίας Μαύρας, η οποία αποδίδεται στον Γερμανό αρχαιολόγο Wilhelm Dörpfeld, με χρονολογία λήψης το 1900, αποτυπώνεται καθαρά ο φάρος του φρουρίου στη μορφή που διατηρεί έως σήμερα (Εικ.5). Επομένως η χρονολογία αυτή τοποθετεί την κατασκευή του φάρου μεταξύ 1890 και 1900.
Όλα τα παραπάνω οδηγούν στο συμπέρασμα πως ο φάρος της Αγίας Μαύρας, ο οποίος βρίσκεται πάνω στον προμαχώνα του Παντοκράτορα στο φρούριο της Αγίας Μαύρας στη Λευκάδα, δεν φαίνεται να κατασκευάστηκε το 1861. Πιθανότατα θα υπάρχουν κάπου αρχεία σχετικά με την ακριβή χρονολογία κτίσης του φάρου αυτού. Όσον αφορά στο τι απέγινε ο φάρος La Sella, αυτό είναι σίγουρα ένα άλλο ξεχωριστό θέμα για έρευνα.
Συμπερασματικά
Το να φωτιστεί η ιστορία του φάρου της Αγίας Μαύρας και να έρθει στο προσκήνιο η ιστορία ενός άλλου, χαμένου πια φάρου, αυτού που κάποτε ονομάστηκε La Sella, δεν είναι παρά μια ισχνή αναλαμπή στην ατέρμονη ναυτική ιστορία. Είναι βέβαιο στη θλιβερή μοίρα των πλεούμενων και των φαναριών, να περνάνε από τη χρήση στη λήθη, όταν ο καιρός και η φθορά επικρατήσουν πάνω τους ανεπίστρεπτα. Πάντα όμως θα παραμένει κάπου, έστω ένα στίγμα τους…
ΠΗΓΗ: https://perialos.blogspot.com/2025/09/blog-post.html
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Ν. Μπένος-Πάλμερ, Ε. Ολυμπίτου, Τζ. Χαρλαύτη. Φάροι των Ιόνιων Νήσων. Έκθεση φωτογραφικού και αρχειακού υλικού. Τμήμα Ιστορίας, Ιόνιο Πανεπιστήμιο, 2008.
T. W. J. Connolly, (1857), The History of the Corps of Royal Sappers and Miners, Vol. 1, 2, London.
J. Murray, (1854), Handbook for Travellers in Greece: Describing the Ionian Islands, the Kingdom of Greece, the Islands of the Aegean Sea, with Albania, Thessaly, and Macedonia, London.
URL’s
https://actianicopolis.eu/
https://aromalefkadas.gr/
https://www.laskaridisfoundation.org/en/
https://marehist.gr/gr/tributes/07.01
https://www.santamauracastle.gr/periigisi/
https://eng.travelogues.gr/item.php?view=36942
Περί Αλός
Αγαπημένοι μου συνεπιβάτες,
Σήμερα, 7 Φεβρουαρίου 2025, το Περί Αλός γιορτάζει 14 χρόνια ζωής.
Από την πρώτη στιγμή, ο στόχος μου ήταν να κρατήσω ζωντανές τις πολύτιμες πτυχές της Ναυτικής Ιστορίας. Και αυτό, το καταφέραμε μαζί. Το «Περί Αλός» αγαπήθηκε από εσάς, έγινε μέρος της καθημερινότητάς σας και εγώ το ένιωσα σε κάθε σας σχόλιο, σε κάθε λέξη υποστήριξης.
Ακόμα και σε δύσκολες εποχές, εσείς δεν σταματήσατε να ταξιδεύετε στα κύματα της ιστορίας όποτε το Περί Αλός σας πρότεινε να επιβιβαστείτε.
Κάθε στιγμή αυτής της πορείας είναι σημαντική για μένα και δεν την ξεχνώ.
Σας ευχαριστώ από καρδιάς για την απλόχερη αγάπη και στήριξή σας όλα αυτά τα χρόνια.
Κρίστυ
Εμίλιο Ιωαννίδου
Συγγραφεύς
– Ερευνήτρια Ναυτικής Ιστορίας
Ποιο είναι το παλιότερο σκάφος στον κόσμο;
Περί Αλός
Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου
Συγγραφεύς-Ερευνήτρια Ναυτικής Ιστορίας
Ελληνικό Ινστιτούτο Ναυτικής Ιστορίας (ΕΛ.Ι.Ν.ΙΣ.)
 |
| Image by Tiger Moon from Pixabay |
«Σκάφος», από το
αρχαίο ρήμα «σκάπτω». Ένας πεσμένος κορμός δέντρου που βρέθηκε στο νερό και επιπλέει,
έκανε τον άνθρωπο να δοκιμάσει να μεταφερθεί επάνω σε αυτόν. Σκάπτοντας τον
κορμό, δημιούργησε εσοχή για να μπορεί να καθίσει και με τη βοήθεια των χεριών
ή βοηθητικών ξύλων αργότερα, άρχισε να πλέει.
Από τα προϊστορικά χρόνια, ο άνθρωπος είχε τη βάση της επιλογής συγκεκριμένων δέντρων για την παραγωγή ενός σκάφους. Τα περισσότερα σκάφη της Λίθινης Εποχής στην Ευρώπη κατασκευάστηκαν από πιο μαλακά είδη δέντρων όπως η φλαμουριά και η σκλήθρα και μερικές φορές η βελανιδιά που είναι πιο σκληρή. [1] Η κουλτούρα της εκσκαφικής κατασκευής ξεκίνησε στη βόρεια Ευρώπη μόλις τα κατάλληλα είδη δέντρων για ναυπήγηση σκαφών μετανάστευσαν στις αντίστοιχες περιοχές. [2] Η φλαμουριά ήταν το πιο προτιμώμενο υλικό στην ακτή, ενώ η σκλήθρα ήταν το προτιμώμενο είδος στις λίμνες της ενδοχώρας. Η επιλογή των ειδών δέντρων είναι επομένως σχετική με το μήκος και το πλάτος του κορμού, τη μακροζωία στο νερό, την παρεμπόδιση των ρωγμών και το σχίσιμο όταν στεγνώνει και το πιο σημαντικό είναι η ανθεκτικότητα.[1]
Έχει
ανακαλυφθεί άραγε τέτοιος κορμός; Τέτοιο σκάφος;
Το πρώτο σκάφος, το πρώτο κανό, στον κόσμο βρέθηκε τυχαία
Το 1955, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του αυτοκινητόδρομου Α28 της Ολλανδίας, ένας χειριστής που αφαιρούσε τύρφη με τον εκσκαφέα του, κοντά στο χωριό Pesse ανακάλυψε έναν παράξενο κορμό δέντρου. Ο χειριστής δεν έδωσε ιδιαίτερη σημασία αλλά ένας ντόπιος αγρότης, ο Hendrik Wanders, αποφάσισε να εξετάσει το εύρημα και να το μεταφέρει σπίτι του για περαιτέρω έλεγχο.
 |
| Κανό Pesse. Source: Drents Museum |
Ο Wanders άρχισε να υποπτεύεται ότι το κούφιο κούτσουρο θα μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί ως κανό. Έτσι αποφάσισε να το πάει στο Πανεπιστήμιο του Groningen , ώστε οι ειδικοί να μπορέσουν να αναλύσουν το κανό σε βάθος. Ανακάλυψαν ότι το κούτσουρο ήταν στην πραγματικότητα ένα κανό καθώς είχε σχεδόν επίπεδη καρίνα και στενή πλώρη. Είχε μήκος 2,98 μέτρα και πλάτος 44 εκατοστά. Ναυπηγήθηκε από ανθρώπους που χρησιμοποίησαν τον κορμό ενός σκωτσέζικου πεύκου και εργαλεία από πυριτόλιθο ή κέρατο. [4]
Το κανό είχε
καταφέρει να παραμείνει άθικτο λόγω της απουσίας οξυγόνου στην τύρφη. Οι
ερευνητές αποφάσισαν να στεγνώσουν με κατάψυξη το κανό για να αποτρέψουν την
αποσύνθεση χρησιμοποιώντας μια τεχνική κατάψυξης και εξάχνωσης που απαντάται
συνήθως στη βιομηχανία τροφίμων.
Αυτός ο τύπος σκάφους-
κανό χρησιμοποιήθηκε ευρέως κατά τους παλαιότερους πολιτισμούς.
Αργότερα η ανάλυση
σε άνθρακα προσδιόρισε ότι το κανό χρονολογείται περίπου από το 8040 - 7510
π.Χ., την Πρώιμη Μεσολιθική Περίοδο.
Αυτή είναι η
περίοδος όπου οι homo sapiens ήταν κυνηγοί-συλλέκτες και οι άνθρωποι άρχισαν να
χρησιμοποιούν πιο αιχμηρά και λεπτότερα πέτρινα εργαλεία . Πιστεύεται ότι το
σκάφος χρησιμοποιήθηκε για ψάρεμα σε ρυάκια και λίμνες.
Αυτό
επιβεβαίωσε και ο αρχαιολόγος Jaap Beuker, επιμελητής του Μουσείου
Drents στο Assen, υποστηρίζοντας ότι εκείνη την εποχή οι άνθρωποι δεν ήταν
κτηνοτρόφοι.
Όμως ένας επισκέπτης Δανός αρχαιολόγος αμφισβήτησε εάν ένα τόσο μικρό σκάφος θα ήταν αξιόπλοο. Αυτό έδωσε το έναυσμα στον αρχαιολόγο Jaap Beuker να ναυπηγήσει το 2001, ένα ακριβές αντίγραφο το οποίο κωπηλατήθηκε με επιτυχία σε ένα κοντινό ποτάμι . Με αυτόν τον τρόπο απέδειξε ότι το κανό ήταν πλήρως λειτουργικό.
Το κανό Pesse, που πήρε το όνομά του από το όνομα του χωριού
που ανακαλύφθηκε, πιστεύεται ότι είναι ένα από τα παλαιότερα σκάφη μέχρι σήμερα
στον κόσμο. Η χρονολόγηση με άνθρακα δείχνει ότι το σκάφος κατασκευάστηκε κατά
την πρώιμη μεσολιθική περίοδο μεταξύ 8040 π.Χ. και 7510 π.Χ. Βρίσκεται στο μουσείο Μουσείο Τέχνης και
Ιστορίας Drents στο Assen της Ολλανδίας.
ΔΕΙΤΕ ΤΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΒΙΝΤΕΟ
ΣΗΜΕΙΩΣΗ Tο
δεύτερο παλαιότερο γνωστό σκάφος ανακαλύφθηκε το 1987 από έναν βοσκό στη
περιοχή του χωριού Dufuna, στη Νιγηρία . Η δοκιμή χρονολόγησης με άνθρακα
αποκάλυψε ότι είναι περίπου 8 χιλιάδων ετών.
ΠΗΓΗ: Περί Αλός https://perialos.blogspot.com/2024/11/blog-post.html
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Erič, M. (2014). Logboats: A Global Symbolic Content for New Reflections on the Protection of World Heritage in the Future with the Help of Cutting Edge Technology. In: Ioannides, M., Magnenat-Thalmann, N., Fink, E., Žarnić, R., Yen, AY., Quak, E. (eds) Digital Heritage. Progress in Cultural Heritage: Documentation, Preservation, and Protection. EuroMed 2014. Lecture Notes in Computer Science, vol 8740. Springer, Cham. https://doi.org/10.1007/978-3-319-13695-0_77
Garba, Abubakar (1996). "The architecture and chemistry of a dug-out: the Dufuna Canoe in ethno-archaeological perspective". Berichte des Sonderforschungsbereichs. 268 (8): 194.
[2] Robinson, David E., ed. Experimentation and Reconstruction in Environmental Archaeology. Vol. 5. Oxbow Books, 1990. https://doi.org/10.2307/j.ctvh1dp6m.
CHRISTENSEN, C. (1990): Age Dug-out Boats in Denmark: Occurrence, Age, Form
and Reconstruction. In: "Experimentation and Reconstruction in Envi-
ronmental Archaeology", edited by David E. Robinson, Oxford Books,
Roskilde, Denmark
[3] Garba, Abubakar (1996): 194.
[4] Beuker, J.R.; Niekus, M.J.L.Th. (1997). "De Kano Van Pesse - De Bijl Erin". De Nieuwe Drentse Volksalmanak (in Dutch). Retrieved 4 December 2011.
ΠΗΓΕΣ
Nautical
Channel https://nauticalchannel-com
Drents
Museum http://drentsmuseum.nl
Boot van
Pesse http://bootvanpesse.com/
James C.
Kennedy (2017) A Concise History of the Netherlands Cambridge : Cambridge
University Press
Gerrit van
der Heide, Scheepsarcheologie, (Amsterdam: Strengholt, 1974), p106-111.
Willem van
Zeist, 'De Mesolitische boot van Pesse', in de Nieuwe Drentse Volksalmanak, nr
75 (1957).
