Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΜΙΚΡΟΔΟΡΥΦΟΡΩΝ ΣΤΙΣ ΘΑΛΑΣΣΙΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ

Περί Αλός

Tου Γεωργίου Μαντζούρη

Γ΄ χρηματικό βραβείο, διαγωνισμού μελετών,

Nαυτικής Eπιθεωρήσεως έτους 2009

Δημοσιεύθηκε στην «Ναυτική Επιθεώρηση»,

τεύχος 573, σελ. 43, ΙΟΥΝ-ΙΟΥΛ- ΑΥΓ. 2010

Εκδόσεις ΥΙΝ/ΓΕΝ. Αναδημοσίευση στο Περί Αλός

με την έγκριση της «Ναυτικής Επιθεωρήσεως».

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ο όρος «Mικροδορυφόρος» περιγράφει ένα διαστημικό αντικείμενο το οποίο έχει σχεδιαστεί με σκοπό να επιτυγχάνει τις απαιτούμενες εργασίες (π.χ. συλλογή πληροφοριών θαλασσίων περιοχών) καλύπτοντας τις ελάχιστες δυνατές διαστάσεις του διαστημικού χώρου. Αρχικά, όλα τα οχήματα με μικρό όγκο και βάρος ονομάστηκαν Mικροδορυφόροι, αλλά με την πάροδο των ετών και την εξέλιξη των επιστημονικών δεδομένων, αναπτύχθηκαν υποκατηγορίες με αποτέλεσμα σήμερα να αναφερόμαστε σε ένα όχημα που έχει βάρος 10-100 κιλά. Γενικεύοντας την ανωτέρω θεώρηση οι ειδικοί σήμερα, όταν θέλουν να προσεγγίσουν λεκτικά ένα διαστημικό αντικείμενο μικρού σχετικά όγκου και βάρους χρησιμοποιούν τον όρο «small satellite – Μικρός Δορυφόρος» και έτσι συμπεριλαμβάνουν όλες τις πιθανές υποδιαιρέσεις και κατηγορίες. Στην εν λόγω μελέτη η χρήση του όρου Μικροδορυφόρος θα γίνεται με την ευρεία έννοια καλύπτοντας το φάσμα όλων εκείνων των διαστημικών αντικειμένων και οχημάτων που έχουν βάρος μικρότερο από 100 κιλά, ενώ στη συνέχεια θα αναφερθούμε εκτενώς στις διαφορετικές εκείνες κατηγορίες μικροδορυφόρων που υφίστανται σήμερα και στο τι ακριβώς εξυπηρετούν κατά τη διάρκεια της κάλυψης των παγκόσμιων θαλασσίων περιοχών.

Η ιδέα του Mικροδορυφόρου δεν είναι σύγχρονη. Εμφανίστηκε μόλις με την πρώτη εκτόξευση αντικειμένου στο διάστημα. Ο πρώτος Ρώσικος δορυφόρος, SPUTNIK 1, ήταν εκείνη η συσκευή που μπορεί σήμερα να χαρακτηριστεί ως ο πρώτος Mικροδορυφόρος. Η τεχνολογία βέβαια τότε καθώς και η αμφιβολία και άγνοια του ανθρώπου για το διαστημικό περιβάλλον, δημιούργησε ένα μικρό διαστημικό αντικείμενο και το εκτόξευσε στο διάστημα πειραματιζόμενη και πάντα με τον φόβο ότι κάτι ίσως δεν πάει καλά. Με την πάροδο των ετών όμως και κυρίως λόγω του γεγονότος ότι η βιομηχανία δεν είχε τη δυνατότητα να κατασκευάσει κάτι μικρό στα πλαίσια των αξιόπιστων δυνατοτήτων που έχει σήμερα αναπτύξει η μικροηλεκτρονική, οι δορυφόροι διογκώθηκαν σε μέγεθος και έφτασαν σε σημείο να ζυγίζουν χιλιάδες κιλά προσπαθώντας να φτάσουν στο διάστημα για να πετύχουν τον επιχειρησιακό σκοπό τους. Όπως όμως κάθε τεχνολογικός τομέας, έτσι και η διαστημική τεχνολογία ακολούθησε τη φυσιολογική πορεία της τεχνολογικής ανάτασης και μέσα σε λίγα χρόνια, κυρίως με την παράλληλη συμβολή της μικροηλεκτρονικής, κατάφερε να δημιουργήσει συστήματα μικρά, οικονομικά και αξιόπιστα που δεν είχαν να ζηλέψουν τίποτα από τα παραδοσιακά υπέρβαρα δορυφορικά αντικείμενα, αλλά εξ’ αντιθέτου η εφαρμογή τους στο παγκόσμιο διαστημικό γίγνεσθαι έδωσε άλλες διαστάσεις και άλλη θεώρηση στην εξερεύνηση και εκμετάλλευση του διαστήματος για τις επόμενες δεκαετίες. Με τον τρόπο αυτό δημιουργήθηκε το

δεδομένο χώρες μικρές σε μέγεθος και παράλληλα οικονομικά ασθενείς να έχουν τη δυνατότητα κατασκευής και χρήσης Mικροδορυφόρων με σκοπό την εκμετάλλευση και διασφάλιση τόσο του επίγειου αλλά κυρίως του θαλάσσιου περιβάλλοντός τους.

Απεικόνηση της κυκλοφορίας των πλοίων για τους πρώτους 6 μήνες λειτουργίας του συστήματος NTS. Στη φωτογραφία διακρίνεται η τροχιά του νανοδορυφόρου (λευκή γραμμή) καθώς αυτός διέρχεται άνωθεν της Γης και σαρώνει την προκαθορισμένη περιοχή (πράσινος κύκλος που απεικονίζει το πλάτος σάρωσης). Οι πληροφορίες που παρέχει είναι πραγματικού χρόνου.

Πρόσφατα οι επιστήμονες έχουν εκδηλώσει το ενδιαφέρον τους στην κατηγοριοποίηση των Mικροδορυφόρων ανάλογα με τη χρήση τους ή ακόμα και με τον τύπο των ηλεκτρονικών συστημάτων τα οποία φέρουν. Έτσι αν ένας δορυφόρος χρησιμοποιείται για εμπορικούς ή στρατιωτικούς σκοπούς ή αν έχει μικροηλεκτρονικά κυκλώματα τελευταίας τεχνολογίας (π.χ. μικροεπεξεργαστές - microprocessors) ή παραδοσιακούς μηχανισμούς χαρακτηρίζεται ως παραδοσιακός ή σύγχρονος Μικροδορυφόρος. Σε κάθε περίπτωση όμως οποιοσδήποτε και να είναι ο διαχωρισμός των κατηγοριών των δορυφόρων αυτών το σημαντικό είναι ότι αποτελούν πλέον το μεγαλύτερο μέρος της παγκόσμιας ερευνητικής δραστηριότητας ακόμα και σε περιβάλλοντα που ασχολούνται με την εξερεύνηση του έξω διαστήματος ή άλλων πλανητών. Το σημαντικό όμως στοιχείο για εμάς είναι ότι το διεθνές σκηνικό έχει αρχίσει να κατακλύζεται από τάσεις εκτόξευσης Mικροδορυφόρων και χρησιμοποίησή τους σε τροχιές κατάλληλες για την επιτήρηση των θαλασσίων περιοχών11.

Μικροδορυφόροι σε θαλάσσιες επιχειρήσεις

Η χρήση της τεχνολογίας των Mικροδορυφόρων στο θαλάσσιο περιβάλλον για την υποστήριξη των θαλασσίων επιχειρήσεων είναι ο τομέας στον οποίο αξίζει να γίνει εκτενής αναφορά, στα στενά όμως πλαίσια αυτής της μελέτης. Η διεθνής βιβλιογραφία αναφέρεται με κολακευτικά σχόλια στη δυνατότητα των σημερινών Mικροδορυφόρων να παρακολουθούν ναυτικές μονάδες εν πλώ (space maritime tracking capability) 26 και μάλιστα κάτω από δυσμενείς καιρικές συνθήκες κατά τη διάρκεια ημέρας ή νύκτας. Η ειδική αυτή εφαρμογή έχει τεθεί στην πρώτη γραμμή της επιστημονικής έρευνας κυρίως από την κυβέρνηση του Καναδά και της Νορβηγίας. Η μεν πρώτη χώρα αποσκοπεί στην διασφάλιση των θαλασσίων της συνόρων και την καταπολέμηση της λαθρομετανάστευσης (φαινόμενο που αντιμετωπίζει και η Ελλάδα κατά κόρον τα τελευταία χρόνια), ενώ η δεύτερη προσπαθεί να επιλύσει με το λιγότερο δυνατό κόστος τον εντοπισμό και την παρακολούθηση πλοίων που κινούνται μέσα στο εκτεταμένο σύστημα φιόρδ το οποίο διαθέτει. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής κινούνται προς την ίδια κατεύθυνση με ιδιαίτερο ενδιαφέρον στον εντοπισμό και παρακολούθηση επικίνδυνων φορτίων που κινούνται διαμέσου των θαλασσίων οδών (weapons of mass destruction transferring) και που σε περίπτωση ατυχήματος μπορεί να προκαλέσουν κίνδυνο για την ανθρωπότητα.

Σε κάθε περίπτωση όμως και με δεδομένο ότι ο έλεγχος των θαλασσών και τα κυριαρχικά δικαιώματα που εκπηγάζουν μέσα από αυτόν είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της εθνικής υποχρέωσης κάθε κράτους, είναι επιτακτική η ανάγκη της εφαρμογής των Mικροδορυφόρων από όσα κράτη έχουν την οικονομική και τεχνολογική δυνατότητα για να προβούν σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Στη συνέχεια παρατίθενται μερικά παραδείγματα Mικροδορυφόρων που η εφαρμογή τους έχει ως απώτερο στόχο την αστυνόμευση των θαλασσίων οδών και την εξασφάλιση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας σε παγκόσμιο επίπεδο.

Νανοδορυφόρος εντοπισμού πλοίων (Nanosatellite Tracking Ship - NTS)

Το εν λόγω εγχείρημα αποτελεί Καναδο–Νορβηγική συνεργασία και υλοποιείται μέσω του Πανεπιστημίου του Τορόντο. Έχει κωδική ονομασία CANX-6 (CAnadian Norwegian eXperiment) και η αποστολή του είναι η μετάδοση ασφαλούς πληροφορίας μέσω διαστημικού αυτομάτου συστήματος εντοπισμού θέσεως εμπορικών πλοίων για τη θέση και την ταχύτητα όλων των πλοίων που κινούνται στις ακτές του Καναδά και στα φιόρδ της Νορβηγίας. Η κατασκευή του διήρκεσε λιγότερο από 7 μήνες, ενώ έχει τη δυνατότητα να παρέχει ολοκληρωτική κάλυψη των θαλασσίων περιοχών της Γης αν αυτό κριθεί απαραίτητο. Παράλληλα, προσφέρει υπηρεσίες σε επιχειρήσεις έρευνας και διάσωσης καθώς επίσης και στη μείωση του προβλήματος λαθρομετανάστευσης στις ανωτέρω χώρες αφού σε πραγματικό χρόνο οι Mικροδορυφόροι καταγράφουν εικόνες από τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών αντίστοιχα. Τα λειτουργικά και επιχειρησιακά χαρακτηριστικά του φαίνονται κατωτέρω 5:

Προδιαγραφές δορυφόρου NTS:

• Cubesat καθαρού βάρους 6.5 kg και διαστάσεων 20 x 20 x 20 cm

• Μήκος σταθερής μονοπολικής κεραίας 46 cm

• ARM7TDMI επεξεργαστής με 2 MB EDAC RAM και 16 MB of Flash RAM 

• Ηλιακά κελιά έξι πλευρών από γάλλιο-αρσενικό

• Μπαταρίες 3.6Ah Lithium-ion

• Κατασκευασμένος από αλουμίνιο ή ελαφρύτερα κράματα

• S band κεραία για εξυπηρέτηση τηλεμετρίας

• Μέχρι 1 Mbps ικανότητα παροχής πληροφοριών

• 4 μονοπολικές κεραίες καταγραφής στοιχείων στόχων

• 17 cm UHF uplink

• Χρηματοδοτείται από το Νορβηγικό Διαστημικό Κέντρο

• Κατασκευάζεται από το Πανεπιστήμιο του Τορόντο

• Εκτόξευση στις 28 Απριλίου 2008.

Κάλυψη του Μικροδορυφόρου M3MSAT.

M3MSat – Maritime Messaging Monitoring Satellite

Ένα άλλο εγχείρημα της κυβέρνησης του Καναδά είναι και η υλοποίηση του προγράμματος M3MSat σύμφωνα με το οποίο, ο εν λόγω δορυφόρος καλύπτει τα θαλάσσια χωρικά ύδατα του Καναδά και δυτικά αλλά και ανατολικά και μάλιστα παρέχοντας πληροφορίες πραγματικού χρόνου. Το εν λόγω εγχείρημα έρχεται ως συμπλήρωμα των ήδη υπαρχόντων επίγειων συστημάτων θαλάσσιας επιτήρησης και προασπίζει έτσι με τον καλύτερο δυνατό τρόπο τις θαλάσσιες περιοχές εκμετάλλευσης του Καναδά.

Μικροδορυφόρος M3MSat ο οποίος καταγράφει τις κινήσεις των θαλασσίων στόχων που κινούνται μέσα και έξω από τα χωρικά ύδατα της Νορβηγίας σε αποστάσεις μέχρι και 1000 ναυτικά μίλια από της ακτές της παρέχοντας έτσι την απαραίτητη θαλάσσια ασφάλεια σε μια χώρα με τόσο εκτεταμένο και πολύπλοκο δίκτυο ακτών όπως τα νορβηγικά φιόρδ.

Διαστημικό AIS –Space Based AIS 23

Οι παραπάνω εφαρμογές Mικροδορυφόρων χρησιμοποιούν την τεχνολογία του συστήματος AIS (Automatic Identification System) που μέχρι στιγμής είναι ο πιο διαδεδομένος τρόπος απόκτησης πληροφοριών κίνησης πλοίου σε πραγματικό χρόνο στο θαλάσσιο περιβάλλον. Η τεχνολογία αυτή μετάδοσης στοιχείων πραγματικού χρόνου επεκτάθηκε και στον διαστημικό χώρο με την είσοδο του διαστημικού AIS (space based AIS) που άλλαξε τα δεδομένα της έρευνας των θαλασσίων περιοχών. Οι Mικροδορυφόροι αποτελούν την πιο οικονομική λύση εφαρμογής του διαστημικού AIS κατά συνέπεια φαίνεται να είναι η μοναδική επιλογή. Οι ήδη υπάρχοντες δορυφόροι σε τροχιές MEO (Medium Earth Orbits) δεν είναι επαρκείς γιατί κοστίζουν ανυπολόγιστα ποσά για να κατασκευαστούν και να τοποθετηθούν σε τροχιά ενώ παράλληλα δεν καλύπτουν όπως θα δούμε παρακάτω και τις απαιτήσεις διακριβωτικής ικανότητας. Κατά συνέπεια η τάση της επιστημονικής κοινότητας να ελέγχει λύσεις, όπως οι Mικροδορυφόροι, είναι

άκρως λογική και συνάμα πολλά υποσχόμενη.

Η διαστημική τεχνολογία μέχρι σήμερα ήταν προνόμιο μόνο των πλούσιων φορέων και αυτό φαίνεται από τη μέχρι τώρα εκμετάλλευση του διαστήματος. Για παράδειγμα οι ακαδημαϊκές κοινότητες των πανεπιστημίων δεν είχαν τη δυνατότητα μέχρι σήμερα να εκτοξεύουν πειραματικούς δορυφόρους παρά μόνο αν συμμετείχαν σε προγράμματα μεγάλων διαστημικών οργανισμών με αποτέλεσμα αρκετές φορές να είναι δέσμιοι των αποφάσεών τους. Σήμερα όμως και κυρίως μετά την έλευση της διαστημικής τεχνολογίας των Mικροδορυφόρων που εισήχθη θεωρητικά από το Πανεπιστήμιο του Stanford των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής πριν μερικά χρόνια, το σκηνικό έχει μεταβληθεί αισθητά με αποτέλεσμα και με δεδομένο ότι το οικονομικό κόστος έχει μειωθεί δραματικά, οι ακαδημαϊκοί φορείς να είναι ικανοί να προσφέρουν νέες ιδέες και τάσεις που μπορούν να συνεισφέρουν τα μέγιστα στον εντοπισμό των θαλασσίων «στόχων-πλοίων» και μάλιστα με μεγάλη ακρίβεια.

Έτσι με αυτό τον τρόπο ανοίγει πλέον ο δρόμος της εφαρμογής αυτής της τεχνολογίας και από μικρότερα κράτη όπως είναι η Ελλάδα.

Βασικοί σκοποί για την επιτήρηση δεν είναι μόνο η έρευνα και διάσωση αλλά πρωτίστως και λόγω των τάσεων των καιρών, η μεταφορά επικίνδυνων υλών και η καταπολέμηση της τρομοκρατίας μέσω των θαλασσών. Τα κράτη με οδηγούς τον Καναδά και τη Νορβηγία ενδιαφέρονται πρωτίστως για τη διασφάλιση και επιτήρηση των παρακάτω περιοχών κατά σειρά σπουδαιότητας19.

• Χωρικά ύδατα

• Οικονομικά αποκλειστική ζώνη

• Ύδατα που φιλοξενούν αυξημένη κίνηση εμπορικών πλοίων.

Στις περισσότερες περιπτώσεις τα χωρικά ύδατα των κρατών καλύπτονται με μεγάλη ασφάλεια από επίγειους σταθμούς και μάλιστα σε περιπτώσεις όπως η Ελλάδα, που ο θαλάσσιός της χώρος αποτελείται από ένα μεγάλο σύμπλεγμα νήσων. Αντίστοιχη είναι και η περίπτωση της Νορβηγίας που διαθέτει ένα μεγάλο σύμπλεγμα φιόρδ. Παρόλα αυτά η εγκατάσταση πολλαπλών επίγειων σταθμών ενέχει μεγάλο κόστος αλλά και αφήνει ακάλυπτες θαλάσσιες περιοχές που μπορεί να παρέχουν σημαντικά στοιχεία. Έτσι με τη χρήση των Mικροδορυφόρων ξεπερνιούνται τα ανωτέρω προβλήματα και διασφαλίζεται η επιτυχής κάλυψη του θαλασσίου χώρου.

Αρχικά οι έρευνες έχουν στραφεί στην εγκατάσταση παθητικών αισθητήρων σε Mικροδορυφόρους οι οποίοι κινούνται μόνο σε χαμηλές τροχιές (LEO) και καλύπτουν τις περιοχές ενδιαφέροντος ανάλογα με το χρόνο επανεπίσκεψης (revisit time) πάνω από το σημείο ενδιαφέροντος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της πιο πάνω πειραματικής εφαρμογής αποτελεί ο νορβηγικός Μικροδορυφόρος NSAT-1 ο οποίος φέρει έναν παθητικό αισθητήρα AIS 50x50 cm2 για εντοπισμό και παρακολούθηση X band ναυτιλιακών ραντάρ. Ο δορυφόρος βρίσκεται σε πολική τροχιά, κινείται λίγο υψηλότερα από το επίπεδο του ορίζοντα και καταφέρνει να εντοπίζει πλοία στόχους με ακρίβεια 1 χιλιομέτρου. Η απόσταση αυτή αν και πειραματική, χαρακτηρίζεται ως πολλά υποσχόμενη με δεδομένο ότι η εν λόγω τεχνολογία είναι ακόμα πολύ νέα και σύμφωνα με τις προβλέψεις πρόκειται να αγγίξει το όριο των μερικών μέτρων τα επόμενα χρόνια. Παρόλα αυτά ακόμα και με αυτή την ακρίβεια έχουμε μια άριστη ένδειξη με δεδομένο ότι καλύπτονται περιοχές μέχρι και 250 χιλιόμετρα σε μια σάρωση του δορυφόρου και δίνεται έγκαιρη προειδοποίηση στους παράκτιους σταθμούς μιας χώρας για πλοία που εισέρχονται στην αποκλειστική οικονομική ζώνη της 15.

Παράλληλα, πρέπει να αναφερθεί ότι η μεταφορά εικόνας και στοιχείων στο έδαφος γίνεται σε πραγματικό χρόνο οπότε με την χρήση 4 – 6 Mικροδορυφόρων σε πολική τροχιά μπορεί να καλυφθεί το σύνολο των χωρικών υδάτων και της περιοχής θαλασσίου ενδιαφέροντος μιας χώρας και μάλιστα με πολύ μεγάλη ακρίβεια. Για παράδειγμα ο νορβηγικός Mικροδορυφόρος NSAT1 έχει τη δυνατότητα να καλύπτει τα Νορβηγικά χωρικά ύδατα και μάλιστα μέχρι και σε αποστάσεις ανώτερες των 250 ναυτικών μιλίων.

Συγκεκριμένα το εύρος σάρωσης του μικροδορυφόρου στη Γη είναι μέχρι 1000 km πλάτος από ένα μόνο Mικροδορυφόρο, ενώ ο ένας δορυφόρος καλύπτει μέχρι και 2.2 εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα τέσσερεις φορές την ημέρα.

Τα κύρια χαρακτηριστικά από τα οποία εξαρτάται και επηρεάζεται η ικανότητα και επιτυχής εντοπισμός ενός πλοίου από ένα Mικροδορυφόρο, συνοψίζονται στα ακόλουθα:

• Εύρος σάρωσης δέσμης

• Γωνία πρόσπτωσης

• Χωρική ανάλυση εικόνας και λαμβανομένων στοιχείων

• Πολικότητα

• Επίπεδα θορύβου στο διάστημα.

Για να αντιληφθούμε την αξία των ανωτέρω στοιχείων ας θεωρήσουμε το υποθετικό σενάριο ότι ένα πλοίο κινείται με 16 κόμβους οπότε θα καλύπτει 700 χιλιόμετρα στη διάρκεια μιας μέρας. Έτσι τέσσερις δορυφόροι είναι αρκετοί για να καλύψουν την απόσταση την οποία θα διανύσει ένα πλοίο με δεδομένο ότι το εύρος σάρωσης θα προσεγγίζει όπως αναφέρθηκε ανωτέρω τα 1000 χιλιόμετρα. Άρα με τη χρήση ενός συστήματος διαστημικού AIS το οποίο θα είναι υποχρεωτικό για κάθε πλοίο θα δημιουργηθεί πλέον η δυνατότητα να καλύπτεται ο θαλάσσιος χώρος ενδιαφέροντος και μάλιστα με μεγάλη ακρίβεια 16.

Κάλυψη των θαλασσίων περιοχών απο τον δορυφόρο NSAT 1 κατά την κίνηση ενός πλοίου απο το Halifax στο Liverpool.

Ελληνική πραγματικότητα

Για την ελληνική πλευρά τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά. Παρόλο που έχει αποδειχθεί ότι η εφαρμογή της τεχνολογίας των Mικροδορυφόρων δεν είναι κάτι εξαιρετικά δύσκολο να αποκτηθεί, η ελληνική πλευρά μετά την εκτόξευση του τηλεπικοινωνιακού δορυφόρου Hellas Sat δεν έχει να επιδείξει ακόμα νέα βήματα στο διαστημικό πεδίο. Δεν είναι όμως δύσκολο να αποκτηθεί η τεχνογνωσία και να υλοποιηθούν προγράμματα συνεργασίας με διαστημικούς οίκους της Ευρώπης, της Αμερικής ή της Ασίας αφού η εν λόγω τεχνολογία αποτελεί πλέον κοινό τόπο στο παγκόσμιο γίγνεσθαι. Ειδικότερα μέσω προγραμμάτων του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος θα ήταν ευχής έργον, εάν δημιουργούνταν οι προϋποθέσεις για την κατασκευή ενός Mικροδορυφόρου έστω σε πειραματικό επίπεδο, που τελικά θα αποσκοπούσε στη διασφάλιση και έλεγχο των θαλασσίων συνόρων που είναι ιδιαίτερα εκτεταμένα στη χώρα μας.

Το παράδειγμα της Νορβηγίας και του Καναδά μπορούν να αποτελέσουν ιθυντήρια σημεία για την ανάπτυξη του επιστημονικού μας διαστημικού υποβάθρου και την απλή αλλά τόσο χρήσιμη κατασκευή ενός Mικροδορυφόρου που θα υπηρετεί εθνικούς σκοπούς. Η εφαρμογή ενός τέτοιου σχεδίου στις ελληνικές θάλασσες θα αποτελούσε σταθμό, καθόσον θα προσέφερε τα μέγιστα στον έλεγχο των κρίσιμων και πολυσύχναστων θαλασσίων οδών, ενώ παράλληλα θα βελτίωνε τις υπηρεσίες έρευνας και διάσωσης καθώς θα έβαζε πειθαρχία στο πολύπλοκο θαλάσσιο περιβάλλον. Παράλληλα, η χρήση μικροδορυφόρων θα εκσυγχρόνιζε στον μέγιστο δυνατό βαθμό και τις ελληνικές ένοπλες δυνάμεις με την παροχή υπηρεσιών πραγματικού χρόνου σε video, εικόνα και ήχο.

Μια εξαιρετική λύση για τα ελληνικά επιχειρησιακά δεδομένα θα ήταν η δημιουργία ενός προγράμματος κατασκευής Mικροδορυφόρων (4 ή 6 στον αριθμό) σε συνεργασία με πανεπιστημιακούς φορείς στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Η λύση αυτή είναι και οικονομικά προσιτή (μερικές χιλιάδες ευρώ – ίσως στο ευρύτερο περιθώριο των 30 έως πενήντα χιλιάδων ευρώ) και αποτελεί επιχειρησιακή αναγκαιότητα για την ελληνική θαλάσσια πραγματικότητα. Με την πτήση των δορυφόρων αυτών σε πολικές τροχιές θα ήταν δυνατόν η Ελλάδα να είχε κάλυψη των θαλασσίων αλλά και επίγειων περιοχών όλο το εικοσιτετράωρο και μάλιστα σε πραγματικό χρόνο. Έτσι και δικά της συστήματα θα χρησιμοποιούσε για τη συλλογή πληροφοριών εθνικού χαρακτήρα αλλά το σημαντικότερο είναι ότι θα κατάφερνε να καλύψει το εκτεταμένο θαλάσσιο περιβάλλον της διασφαλίζοντας έτσι τα κυριαρχικά της δικαιώματα ακόμα και από τον χώρο του διαστήματος. Με αυτό τον τρόπο θα συγκαταλεγόταν πλέον στις χώρες εκείνες που θα είχαν τη δυνατότητα παροχής υψηλών υπηρεσιών επιτήρησης από το διάστημα.

Eκτιμήσεις - Συμπεράσματα

Η ανωτέρω σύντομη αλλά περιεκτική ανάλυση επεσήμανε τις πραγματικές τάσεις στο παγκόσμιο διαστημικό σκηνικό και επιβεβαίωσε την αντίληψη ότι σε λίγα χρόνια οι Μικροδορυφόροι θα έχουν κατακλύσει το διάστημα. Οι κυβερνήσεις των ανεπτυγμένων κρατών έχουν παραδοθεί σε ένα αγώνα δρόμου έρευνας και εφαρμογής της τεχνολογίας αυτής, αφού και οικονομικότερη είναι αλλά προσφέρει και τη δυνατότητα παροχής υπηρεσιών που είναι εφάμιλλες και σε πολλές περιπτώσεις ξεπερνά τις κλασικές παραδοσιακές τακτικές. Ακολουθώντας αυτές τις τάσεις της σύγχρονης εποχής, η Ελλάδα θα πρέπει να θέσει ως στόχο να βρεθεί στο κέντρο των τεχνολογικών εξελίξεων ούτως ώστε να μην μείνει ουραγός και αμέτοχος θεατής στην εκμετάλλευση του κοντινού διαστήματος. Με τον τρόπο αυτό θα καταφέρει να καλύψει τον θαλάσσιο επιχειρησιακό της χώρο και ταυτόχρονα θα είναι σε θέση στις επόμενες δεκαετίες να διατηρήσει υψηλά το τεχνολογικό δυναμικό όραμα που ούτως ή αλλιώς οι εκπαιδευτικοί οργανισμοί καθώς και το έμψυχο δυναμικό της έχουν τη δυνατότητα να υλοποιήσουν με απόλυτη επιτυχία. Έτσι και τα κυριαρχικά δικαιώματά της στον θαλάσσιο χώρο της ανατολικής Μεσογείου θα θωρακίσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, αλλά θα εκτινάξει και τεχνολογικά τα υπάρχοντα επιστημονικά της συστήματα παραγωγής ιδεών.
http://perialos.blogspot.com/2011/12/blog-post_14.html

ΣΥΝΤΜΗΣΕΙΣ

LEO: Low Earth Orbit

MEO: Medium Earth Orbit

HEO: Highly Elliptic Orbit ή High Earth Orbit

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. http://www.interorbital.com/TubeSat_1.htm

2. Wiley J. Larson and James R. Wertz, “Space Mission Analysis and Design”, Space Technology Library, Microcosm Press.

3. Jerry Jon Sellers, “Understanding Space, an Introduction to Astronautics”, Mc Graw Hill.

4. “Nanosatellite Tracking Ships: Responsive, Seven-Month Nanosatellite Construction for a Rapid On-Orbit Automatic Identification System Experiment,” Freddy M. Pranajaya and

Robert E. Zee, Space Flight Laboratory, University of Toronto, Institute for Aerospace Studies, 7th Responsive Space Conference April 27–30, 2009 Los Angeles.

5. “Optimal Microsatellite Cluster Design for Space-Based Tracking Missions,” J. Daniel Griffiths and Leena Singhy, The Charles Stark Draper Laboratory, Cambridge, Massachusetts Institute of Technology, Cambridge, MA.

6. http://www.utias-sfl.net/nanosatellites/CanX6/

7. “The Analysis of Network Centric Maritime Interdiction Operations (MIO) Using Queuing Theory,” Mark G. Hazen, TTCP MAR Action Group 1, Presented to 8th ICCRTS, June

2003, Defense Research and Development Canada.

8. “Nanosatellite Tracking of Ships ― Review of the First Year of Operations,” Franz Newland, Elliott Coleshill, Ian DSouza and Jeff Cain, COM DEV Ltd., 7th Responsive Space

Conference April 27–30, 2009 Los Angeles, CA

9. Responsive Space for the Canadian Forces (AIAA-RS-5- 2007-3004) Captain Donald Bedard & Major Aaron Spaans AIAA 5th Responsive Space Conference 2007 Los Angeles, CA.

10. http://www.utias-sfl.net/nanosatellites/AISSat-1/

11. Bjorn T. Narheim, Oystein Olsen, Oystein Helleren, Richard Olsen, Alexander M Beattie, Robert E. Zee, “A Norwegian Satellite for Space-based Observations of AIS in the High North,” Proceedings of the 22nd Annual AIAA/USU Conference on Small Satellites, Logan, UT, USA, Aug. 11-14, 2008.

12. Torkild Eriksen, Gudrun Hψye, Bjψrn Narheim, Bente Jenslψkken Meland, “Maritime traffic monitoring using a space-based AIS receiver,” Acta Astronautica, Vol. 58, Issue 10, May 2006, pp. 537-549.

13. http://directory.eoportal.org

14. http://www.nasa.gov/mission_pages/tacsat-2/main/

15. “Satellite AIS from USCG” Article in Digital Ship Magazine, April 2007, pg 27.

16. http://www.esa.int/esaMI/Technology/SEMVDZ9NJTF_0.html

17. http://www.uzay.tubitak.gov.tr

18. “From big GEO’s to Small Satellites: A step forward in UserFriendly Satellite Services”, Fulvio Ananasso, AIAA 94-1056- CP

19. “Military Micorsatellites: Matching requirements and technology”, Matt Bille (AIAA Senior Member), AIAA-2000-5186 space 2000 conference and exposition, Long Beach, CA.

20. “Commercial Applications for Microsatellites”, AIAA-2001-4743, AIAA Space 2001 Conference and Exposition, Albuquerque, NM, 28-31 August 2001.

21. “Advanced small satellite bus concepts”, AIAA-94-1171, Robert W. Davis, Chantilly, Virginia, USA.

22. “Why Small Sats?”, James D. Rendleman, Colonel, USAF (ret.), JD, LLM, Colorado Springs, AIAA-2009-6416, Space 2009 Conference and Exposition, 14-17 September 2009,

Pasadena, California.

23. “Low Cost Microsatellites: Innovative approaches to breaking the cost paradigm”, Ruth L Moser and Michael J. Stallard, AIAA-2000-5195.

24. http://www.cnw.ca/ (M3MSat).

25. “Radar satellites and maritime domain awareness”, J.K.E. Tunalay, London Research and development Corporation, Ottawa, Ontario.

26. “Maritime Galileo Application”, SEA GATE test environment, Rostock Port, Germany.

27. “New Possible roles of small satellites in maritime surveillance”, Terje Wahl, Gudrun K. Hoye, Norwegian Defense Research Establishment (FFI), Kjeller, Norway.

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΥΠΟΒΡΥΧΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΗ ΜΕΣΟΓΕΙΟ

Η παράμετρος του ανορθόδοξου πολέμου

Περί Αλός

Ιωάννης Σ. Θεοδωράτος

Δημοσιογράφος – Αμυντικός Αναλυτής

Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό « Στρατιωτική Ισορροπία

και Γεωπολιτική» τεύχος 21, Νοέμβριος 2011, Αιγίς Εκδοτική.

Υ/Β Type 209 "ΑΜΦΙΤΡΙΤΗ" (S117).
ΦΩΤΟ: Κρίστυ Εμίλιο Ιωαννίδου

Κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας στα βάθη της Ανατολικής Μεσογείου εκτείνεται το σκοτεινό και σιωπηλό πεδίο στο οποίο θα δράσουν τα υποβρύχια Ελλάδας, Τουρκίας και Ισραήλ, όταν έλθει η «ώρα 0» και αφού λάβουν συγκεκριμένες διαταγές, οι οποίες θα ανοίξουν τον ασκό του Αιόλου. Οι επιχειρήσεις υποβρυχίων αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς από την επιτυχία τους θα εξαρτηθεί ή ακόμη και θα κριθεί το πέρας μιας αεροναυτικής σύγκρουσης, η οποία θα εξελιχθεί πέριξ των ζωτικής σημασίας εξεδρών άντλησης ενεργειακών πόρων. Αξίζει να επισημανθεί ότι και οι τρεις εμπλεκόμενες χώρες διαθέτουν υποβρύχια διαφόρων τύπων με ένα κοινό χαρακτηριστικό: όλα αποτελούν προϊόντα γερμανικής σχεδίασης και συγκεκριμένα των Ναυπηγείων HDW του Κιέλου. Επειδή το επίκεντρο της κρίσης, καθώς και της όποιας ενδεχόμενης σύγκρουσης θα είναι η εξέδρα-ες ερευνών/άντλησης ενεργειακών πόρων, αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον η παράμετρος του ανορθοδόξου πολέμου και συγκεκριμένα των ειδικών επιχειρήσεων. Υπό αυτό το πρίσμα αξίζει να εξετασθούν οι παρούσες επιχειρησιακές δυνατότητες των υποβρυχίων των τριών ναυτικών δυνάμεων (Ελλάς, Ισραήλ, Τουρκία), οι οποίες θα καθορίσουν το εάν και κατά πόσο είναι εφικτή η υλοποίησή τους, είτε αποτελούν αποτέλεσμα επιθετικής ή αμυντικής σχεδίασης. Ωστόσο σε αυτόν τον αθόρυβο αγώνα για προώθηση των εθνικών συμφερόντων των κρατών δρώντων στην περιοχή, θα μετέχουν επίσης σε ρόλο «ουδέτερου-παρατηρητή» (;) και υποβρύχια άλλων χωρών που έχουν εκφράσει ήδη το έντονο ενδιαφέρον τους για τις εξελίξεις…  

Περισσότερο από ποτέ τα χαρακτηριστικά μιας μελλοντικής κρίσης στην Ανατολική Μεσόγειο θα ταιριάζουν με την εκτέλεση αεροναυτικών και ειδικότερα υποθαλάσσιων επιχειρήσεων. Γύρω από τη «Ζώνη Χ», η οποία θα είναι το οικόπεδο 12 νοτίως της Κύπρου με την εξέδρα ερευνών, ή στο προσεχές μέλλον μια εξέδρα γεώτρησης (ή περισσότερες από μια) εντός της κυπριακής ΑΟΖ, θα στηθεί ένα «πολεμικό παίγνιο» στο οποίο πρωταγωνιστικό ρόλο θα έχει το Ναυτικό με αιχμή τον στόλο των υποβρυχίων των της Ελλάδας, της Τουρκίας και του Ισραήλ. Ένα από τα πλέον επίφοβα και παράλληλα δημοφιλή σχέδια, που συγκεντρώνουν σοβαρές πιθανότητας εφαρμογής, είναι αυτά που σχετίζονται με τον ανορθόδοξο πόλεμο και ιδιαίτερα με την εκτέλεση ειδικών επιχειρήσεων. Όπως θα αναλύσουμε στη συνέχεια, η επιλογή μιας τέτοιας ενέργειας εκπληρώνει όχι μόνο στρατιωτικούς αλλά κυρίως πολιτικούς σχεδιασμούς και συνεπώς προβάλλει από μόνη της ως αρκετά πιθανή, καθώς από την επιτυχία της απορρέουν σειρά πλεονεκτημάτων σε επίπεδο διαπραγμάτευσης.

Το Πολεμικό Ναυτικό (ΠΝ) αποτελεί έναν από τους τρεις δρώντες στην όλη σχεδίαση, καθώς διαθέτει έναν αξιόλογο αριθμό υποβρυχίων συν το νεότευκτο Type 214. Σήμερα – παρά τα υφιστάμενα προβλήματα – η Διοίκηση Υποβρυχίων μπορεί να παρατάξει επτά σκάφη, τρία Type 209/1100 τύπου «Γλαύκος», τρία Type 209/120 τύπου «Ποσειδών» και ένα Type 214. Τα υποβρύχια Τype 209/1100 τύπου «Γλαύκος» είχαν υποστεί πρόγραμμα εκσυγχρονισμού και επιχειρησιακής αναβάθμισης που την περίοδο 1991-2000. Στο πλαίσιο του «Neptune I» ξεκίνησαν στο Κίελο του 1991 οι εργασίες στο υποβρύχιο «Τρίτων» (S112) οι οποίες ολοκληρώθηκαν δύο χρόνια και το υποβρύχιο εντάχθηκε ξανά στη δύναμη του Στόλου. Μεταξύ των σημαντικών αλλαγών περιλαμβάνεται η αλλαγή στου Συστήματος Διεύθυνσης Βολής Τορπιλών (ΣΔΒΤ). Με το νέο σύστημα «Κανάρης» το σκάφος μπορεί να βάλλει και βλήματα UGM-84 Sub Harpoon. Τα υποβρύχια διαθέτουν επίσης νέο Sonar ενεργητικής/παθητικής έρευνας και επίθεσης μεσαίων συχνοτήτων. Προστέθηκε συσκευή παθητικής μέτρησης απόστασης, καθώς και Sonar πλευρικής διάταξης, χαμηλών συχνοτήτων. Επίσης φέρουν νέο ραντάρ και συσκευές ηλεκτρονικών αντιμέτρων. Το ΠΝ απώλεσε στις 9 Ιουνίου 2011 το υποβρύχιο Type 209/110 «Γλαύκος» (S110) το οποίο παροπλίστηκε λόγω της εισόδου σε υπηρεσία του νεότευκτου Type 214 «Παπανικολής» (S120). Ωστόσο ο πραγματικός λόγος ήταν η αδυναμία αντικατάσταση των συσσωρευτών του σκάφους και η έλλειψη ανταλλακτικών, απόρροια των σημαντικών περικοπών που οδήγησε σε κάθετη μείωση δαπανών τον λειτουργικό προϋπολογισμό του ΠΝ. Κατά συνέπεια το όπλο απέμεινε με μόλις επτά υποβρύχια, καθώς το Type 209/1200 «Ωκεανός» (S118) κλάσης «Ποσειδών» που έχει εκσυγχρονιστεί στο πλαίσιο του προγράμματος «Poseidon ΙΙ» δεν έχει παραληφθεί από το ΓΕΝ και είναι άγνωστο το πότε θα ολοκληρωθούν οι δοκιμές του. Ένα βασικό επιχειρησιακό ζήτημα που θα έπρεπε να έχει επιλυθεί από καιρό αφορά την προμήθεια νέων τορπιλών βαρέως τύπου, οι οποίες θα εξόπλιζαν όχι μόνο τα Type 214, αλλά και τα υπόλοιπα σκάφη. Αυτό είναι και το μοναδικό πλεονέκτημα από πλευράς όπλων που διαθέτει το Τουρκικό Ναυτικό.

Στον τομέα της μεταφοράς βατραχανθρώπων/ομάδας ειδικών επιχειρήσεων, πρέπει να τονιστεί ότι όλα τα Type 209/1100 και 1200 (αλλά και πιθανότατα τα Type 209/1400), μπορούν να υποστηρίξουν με περιορισμούς την μεταφορά και αποβίβαση τέτοιας δύναμης. Συγκριτικά αναφέρουμε ότι θα πρέπει να δεσμευτεί ένας τορπιλοσωλήνας για το υλικό και να χρησιμοποιηθεί ο θάλαμος διαφυγής για την έξοδο το πολύ δύο με τριών ανδρών. Σε περίοδο επιχειρήσεων ισχύει το «ανάγκα και οι Θεοί πείθονται» οπότε κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ευρεσιτεχνίες, οι οποίες και πάλι δεν μεταβάλλουν θεαματικά τα αποτελέσματα. 

Το Ισραηλινό Ναυτικό διαθέτει την κλάση «Dolphin» η οποία περιβάλλεται με αρκετό «μυστήριο», καθώς είναι γνωστή η μυστικοπάθεια των Ισραηλινών για οτιδήποτε έχει σχέση με τα οπλικά τους συστήματα. Παραμένει ωστόσο γεγονός ότι ορισμένα στοιχεία που αφορούν βασικές δυνατότητες έχουν αποδεσμευτεί. Σήμερα το Ισραήλ διαθέτει τρία υποβρύχια (Dolphin, Leviathan, Tekuma) τα οποία φέρουν έξι τορπιλοσωλήνες των 533 χλστ και τέσσερις τορπιλοσωλήνες των 650 χλστ. Ιδιαίτερα οι τέσσερις αυτοί εκτός από την εκτόξευση πυραύλων τύπου cruise, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την μεταφορά και άφεση υποβρύχιων οχημάτων με δύτες, κατάλληλα για την εκτέλεση ειδικών αποστολών και επιχειρήσεων.

Υ/Β Type 209/1400 "GUR" ΦΩΤΟ: Turkishnavy.net

Το Τουρκικό Ναυτικό (Turk Deniz Kuvvetleri - TDK) διαθέτει σήμερα έναν ευμεγέθη στόλο αποτελούμενο από 14 υποβρύχια Type 209 σχεδίασης HDW γεγονός που το κατατάσσει στον μεγαλύτερο χρήστη γερμανικών υποβρυχίων στον κόσμο. Σήμερα οι Τούρκοι παρατάσσουν περισσότερα υποβρύχια από ότι το ΠΝ και το Ισραηλινό Ναυτικό μαζί [14 κατά 10 (7+3)]. Το TDK επέλεξε το Type 209 μετά από το ΠΝ, το οποίο στον τομέα των υποβρυχίων πάντοτε διατηρούσε την πρωτοπορία και την πρωτοβουλία των κινήσεων. Συγκεκριμένα έξι Type 209/1200 (τα οποία τέθηκαν σε υπηρεσία μεταξύ 1976 και 1989) και οκτώ Type 209/1400 (τα οποία τέθηκαν σε υπηρεσία μεταξύ 1994 και 2007) των κλάσεων «Preveze» και «Gur» συγκροτούν σήμερα την ισχυρότερη δύναμη συμβατικών υποβρυχίων στην Μεσόγειο.  

Τα Type 209 όλων των εκδόσεων που υπηρετούν σήμερα με το ΠΝ και το TDK φέρουν οκτώ τορπιλοσωλήνες των 533 χλστ και φόρτο 14 τορπιλών. Επίσης τα τουρκικά Type 209/1400 καθώς και τα τύπου Type 209/1100 και 1200 καθώς και το Type 214 μπορούν να βάλουν το βλήμα UGM-84 Sub-Harpoon. Τα ελληνικά υποβρύχια βάλλουν τορπίλες SST-4 και SUT. Tα τουρκικά Type 209/1200 (κλάση «Atilay») τις παλαιές SST4, Mk 37, Mk 23, γεγονός που τα κατάσσει υποδεέστερα των ελληνικών. Όμως οι ισορροπίες μεταβάλλονται στα οκτώ τύπου 209/1400 τα οποία μπορεί να βάλλουν τορπίλες τύπου Mk 24 Mod 2 Tigerfish και  DM2A4. Αυτό είναι πολύ σημαντικό στον σχεδιασμό καθώς η μεγαλύτερη ταχύτητα και εμβέλεια των τορπιλών, δίνει ορισμένα πλεονεκτήματα σε παραμέτρους βολής, καθώς και στην ικανότητα ανάληψης πρωτοβουλίας όταν ο κυβερνήτης βρει ότι το σκάφος έχει λάβει κατάλληλη θέση επίθεσης. Στο παρόν άρθρο θα επικεντρώσουμε το ενδιαφέρον μας στο πως αυτά τα στοιχεία θα επιτρέψουν την εκπλήρωση μιας αποστολής μεταφοράς ομάδας ειδικών επιχειρήσεων.

Ειδικές επιχειρήσεις με τη συμμετοχή υποβρυχίων

Το επιχειρησιακό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο έχει ακόμη μια παράμετρο, η οποία κατά τη γνώμη μας θα αποκτήσει υψηλή προτεραιότητα, που αφορά τη σχεδίαση και εκτέλεση ειδικών αποστολών. Αναφερόμαστε στις ειδικές επιχειρήσεις οι οποίες θα στοχεύουν ή εναλλακτικά θα αποτρέπουν την κατάληψη της κρίσιμης εξέδρας ερευνών (μία ή περισσότερες εξέδρες), στα σημεία όπου θα πραγματοποιούνται οι σχετικές εργασίες και μεταγενέστερα γεωτρήσεις. Η σημασία αυτού του είδους αποστολών έχει επισημανθεί σε ειδικό άρθρο του περιοδικού «Στρατιωτική Ισορροπία και Γεωπολιτική» (Διεύθυνση Ειδικών Επιχειρήσεων ΓΕΕΘΑ, Τεύχος 7, Σεπτέμβριος 2010), όπου γινόταν μνεία σε μια τέτοια δυνατότητα ανάληψης δράσης. Είναι σαφές λόγω της τεράστιας σημασίας που θα έχει στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής των τεσσάρων ενδιαφερομένων παράκτιων κρατών (Ελλάδα, Τουρκία, Κύπρος, Ισραήλ) η προβολή ισχύος με τρόπο άμεσο και αποτελεσματικό, ότι η εξέδρα ή οι εξέδρες ερευνών/γεώτρησεις θα αποτελέσουν στόχους για τις αντίπαλες δυνάμεις. Όμως αυτού του είδους οι στόχοι εμπίπτουν στην κατηγορία των πολιτικο-στρατηγικών και επειδή δεν είναι στρατιωτικοί απαιτείται η εμπλοκή Ειδικών Δυνάμεων. Ουδείς σώφρων επιτελής θα διέτασσε την καταστροφή τους με βλήματα π.χ. αέρος-επιφανείας εκτοξευόμενα από μαχητικά, ή από ναυτικά πυροβόλα, ή κατευθυνόμενα βλήματα επιφανείας-επιφανείας. Μια τέτοια ενέργεια θα μπορούσε να προκαλέσει ανυπολόγιστη περιβαλλοντική καταστροφή, με συνέπεια την πλήρη καταδίκη του επιτιθέμενου, καθώς θα άνοιγε διάπλατα τον δρόμο για την υπονόμευση των συμφερόντων του και πιθανότατα θα οδηγούσε στη λήψη διαφόρων μέτρων εναντίον του, περιλαμβανομένων και των στρατιωτικών. Ο μόνος τρόπος εμπλοκής στρατιωτικών μονάδων σε μια τέτοια επιχείρηση διέρχεται μόνο μέσω της σχεδίασης ειδικής επιχείρησης και μάλιστα υπό διακλαδική διεύθυνση. Στο σημείο αυτό θα εξετάσουμε πως είναι δυνατή η εκτέλεσή τους καθώς ο μόνος τρόπος προσέγγισης, που συγκεντρώνει τις μεγαλύτερες πιθανότητες αφανούς διείσδυσης βαθιά μέσα στην «θερμή περιοχή», είναι μέσω υποβρυχίου. Κάθε άλλη περίπτωση, δηλαδή μεταφορά μέσω σκάφους επιφανείας (πολιτικού ή στρατιωτικού) ή αεροσκάφους (μεταφορικό ή ελικόπτερο) είναι βέβαιο ότι θα παρεμποδιστεί, καθώς θα έχει οριστεί μια ζώνη απαγόρευσης προσέγγισης για πλοία και αεροσκάφη. Επίσης θα μπορεί να επισημανθεί εγκαίρως από τα διάφορα μέσα/αισθητήρες επιτήρησης με συνέπεια την προσβολή των πλατφορμών μεταφοράς από ικανή απόσταση. Μοναδική εξαίρεση υπάρχει στην περίπτωση που ο επιτιθέμενος πραγματοποιήσει αιφνιδιαστική επιχείρηση προ της έναρξης της κρίσης και καταλάβει την εξέδρα, γεγονός που αυτόματα θα οδηγήσει στην κλιμάκωση και την πρόκληση αντιμέτρων.

Η εκτέλεση μιας ειδικής επιχείρησης κατά της εξέδρας στόχου έχει δύο όψεις: α) από την πλευρά του επιτιθέμενου και β) από την πλευρά του αμυνόμενου. Επίσης και στις δύο περιπτώσεις οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψη τον αιφνιδιασμό. Εμείς στην παρούσα ανάλυση δεν θα ασχοληθούμε με τις ιδιαιτερότητες μιας τέτοιας ενέργειας, παρά μόνον στον τομέα που εμπλέκονται υποβρύχια, καθώς και πόσο κρίσιμη είναι η συμμετοχή τους για τους επιτιθέμενους και τους αμυνόμενους. Το υποβρύχιο και οι δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων έχουν ένα κοινό επιχειρησιακό χαρακτηριστικό: Όταν διατάσσεται η αποστολή τους, συνιστάται αυτόματα κλιμάκωση καθώς η φύση της δεν μπορεί να είναι αμυντική παρά μόνον επιθετική. Είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό να τονισθεί ότι είναι δυνατή η χρήση μιας συγκεκριμένης μονάδας από ένα μόνον κλάδο ή και περισσότερες από τους άλλους κλάδους, ανάλογα με το πώς ο επιτελής θα σχεδιάσει την επιχείρηση. Στη συνέχεια θα εξετάσουμε δύο σενάρια εμπλοκής υποβρυχίων και από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές.  

  Α) Επιθετική επιχείρηση. Σε αυτήν οι Τούρκοι αποφασίζουν να προωθήσουν ομάδα ειδικών επιχειρήσεων με σκοπό την κατάληψη μιας εξέδρας ή την εκτέλεση δολιοφθοράς επί αυτής. Λόγω της φύσης του εγχειρήματος και την απαίτηση να μη γίνει αντιληπτή η προσέγγιση του τμήματος, επιλέγεται η χρήση ομάδας βατραχανθρώπων, η οποία θα πρέπει να προωθηθεί αθόρυβα προς τον στόχο. Η Διοίκηση Νότιας Θαλάσσιας Περιοχής με έδρα τη Σμύρνη πιθανότατα θα αναλάβει την υποστήριξη της επιχείρησης, η οποία θα διευθύνεται από το Αρχηγείο Ενόπλων Δυνάμεων. Η Διοίκηση υποβρυχίων θα διαθέσει υποβρύχια, ενώ η Διοίκηση Διάσωσης και Βατραχανθρώπων το προσωπικό που θα εκτελέσει την ειδική επιχείρηση. Η επίλεκτη Διοίκηση Βατραχανθρώπων Επιθετικών Αποστολών – SAT θα είναι η αιχμή του βέλους αυτής της ριψοκίνδυνης πολιτικο-στρατιωτικής ενέργειας. Είναι βέβαιο ότι θα συμμετάσχουν επίσης μέλη της Διοίκησης Βατραχανθρώπων Αμυντικών Αποστολών – SAS και πιθανότατα αξιωματικοί και υπαξιωματικοί των Ειδικών Δυνάμεων του Στρατού που θα έχουν λάβει ειδική εκπαίδευση προκειμένου να συμμετάσχουν σε αποστολές αυτού του είδους.

Η επιχείρηση θα ξεκινήσει πιθανότατα από την έδρα της Διοίκησης Περιοχής Μεσογείου (υπάγεται στη Διοίκηση Νότιας Θαλάσσιας Περιοχής) με έδρα τη Μερσίνα και από τη ναυτική Βάση στο Ακσάζ. Για την πολύπλοκη αυτή επιχείρηση θα απαιτηθεί η συνεργασία τεσσάρων τουλάχιστον υποβρυχίων, δηλαδή του συνόλου της κλάσης «Gur» (S357, S358, S359, S360) τα οποία μπορούν να μεταφέρουν μια ομάδα της τάξης των 16 ανδρών μαζί με τα απαιτούμενα υλικά και εφόδια προς την περιοχή του στόχου. Ολόκληρη η επιχείρηση θα πρέπει να υλοποιηθεί κάτω από συνθήκες απόλυτης μυστικότητας και είναι πιθανό να χρησιμοποιηθούν διαφορετικά σημεία για τον απόπλου των υποβρυχίων με τους άνδρες της ειδικής επιχείρησης, προκειμένου να μη γίνει δυνατός ο έγκαιρός εντοπισμός τους. Όπως φαίνεται η χρήση τεσσάρων υποβρυχίων, ή τριών σε περίπτωση που κάτι δεν εξελιχθεί σύμφωνα με το σχέδιο, ανταποκρίνεται τουλάχιστον στο ελάχιστο των μέσων που πρέπει να εμπλακούν στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Εννοείται ότι στην ευρύτερη περιοχή θα πλέουν τα συνήθη σκάφη επιτήρησης του TDK, χωρίς να προκαλέσουν υποψίες. Ο απόπλους των σκαφών θα πραγματοποιηθεί σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο, ενώ από τον σχεδιασμό θα έχει οριστεί το σημείο άφεσης των ανδρών και του υλικού τους. Σύμφωνα με το γερμανικό δόγμα που διέπει όλα τα Type 209, τα υποβρύχια πρέπει να καταδυθούν αμέσως μετά τον απόπλου από τις βάσεις τους και στη συνέχεια να παραμείνουν υπό την θάλασσα μέχρι να φθάσουν στην περιοχή του στόχου. Συνεπώς είναι βέβαιο ότι δεν θα διακινδυνεύσουν την αποστολή επιλέγοντας να αναδυθούν για να αποβιβάσουν την ομάδα ειδικών επιχειρήσεων και να εντοπιστούν από τα πανταχού παρόντα επιτηρούντα «όμματα» των Ισραηλινών. Η άφεση των βατραχανθρώπων (όλοι θα φέρουν εξοπλισμό κατάδυσης) θα γίνει βάσει χρονομέτρου και σιγής ασυρμάτου, σε προσδιορισμένο στίγμα και με δεδομένο ότι όλα τα σκάφη θα έχουν φθάσει στο σημείο συνάντησης υποβρυχίως στην προκαθορισμένη ώρα. Λογικά το σχέδιο θα πρέπει να έχει και μια δικλείδα ασφαλείας – απόρριψης εάν μετά την άφιξη διαπιστωθεί ότι κάποιο, ή κάποια σκάφη δεν έχουν εκπληρώσει την αποστολή τους. Δηλαδή εάν για τεχνικούς (βλάβη) ή λόγω απώλειας των μέρους ή του συνόλου των υποβρυχίων, η δύναμη των βατραχανθρώπων που θα απομείνει δεν θα επαρκεί για την επιτυχή εκτέλεση της αποστολής, αυτή θα ακυρωθεί.

Τα τέσσερα υποβρύχια θα έχουν να εκτελέσουν ένα προδιαγεγραμμένο δρομολόγιο προς την «Ζώνη Χ», με κυριότερο μέλημα την αποφυγή εντοπισμού τους από τους αισθητήρες του αντιπάλου. Στο σημείο αυτό αρχίζει το ουσιαστικό πρόβλημα για τους επιτιθέμενους, καθώς οι Ισραηλινοί διαθέτουν δορυφόρους επιτήρησης, οι οποίοι σε αρχική φάση θα εντοπίσουν και θα ενημερώσουν τα αρμόδια επιτελεία για τον απόπλου των υποβρυχίων. Άρα σε καμία περίπτωση δεν θα υποστούν τακτικό αιφνιδιασμό και φυσικά στρατηγικό. Τα τέσσερα υποβρύχια θα καταδυθούν ξεκινώντας το παιγνίδι με τη γάτα και το ποντίκι, όπου ναι μεν θα έχει προσδιορισθεί το σημείο κατάδυσης, αλλά δεν θα είναι γνωστό αν μεταφέρουν ειδικές δυνάμεις, ή ποια είναι η αποστολή τους. Σε αυτό το στάδιο η πρωτοβουλία των κινήσεων ξαναπερνά στους Τούρκους και συγκεκριμένα στους κυβερνήτες των υποβρυχίων, οι οποίοι επωμίζονται 100% την ευθύνη για την επιτυχία ή όχι της επιχείρησης.

Υ/Β Κλάσεως DOLFIN του Ισραηλινού Ναυτικού. ΦΩΤΟ: Wikipedia

Οι Ισραηλινοί μαζί με τους Ελλαδίτες/Κύπριους επιτελείς θα αρχίσουν να σκέφτονται τις πιθανές κινήσεις των υποβρυχίων, ενώ η αντιμετώπιση θα ήταν αποτελεσματικότερη εάν είχε δημιουργηθεί από τον καιρό της ειρήνης ένα είδους μικτού επιτελείου, ή εναλλακτικά η τοποθέτηση αξιωματικών συνδέσμων σε Ελλάδα και Ισραήλ. Σε κάθε περίπτωση η συνεργασία θα έχει ένα επίπεδο αμοιβαιότητας στην ανταλλαγή πληροφοριών, καθώς η γεωγραφία δίνει το πλεονέκτημα στην Ελλάδα να ελέγχει τους πλόες των σκαφών εντός του Θεάτρου Επιχειρήσεων Αιγαίου. Πρέπει επίσης να επισημανθεί ότι ο ταυτόχρονος απόπλους τεσσάρων υποβρυχίων από το Ακσάζ ή από την Μερσίνα και το Ακσάζ αποτελεί τον μόνο τρόπο μερικού απεγκλωβισμού των σκαφών από την περιοχή του Αιγαίου. Εάν το σχέδιο προβλέπει ότι τα υποβρύχια θα πρέπει να ξεκινήσουν και από άλλα λιμάνια (π.χ. Σμύρνη, Κων/πολη), τότε αναγκαστικά θα πρέπει να πραγματοποιηθεί μαζικός απόπλους του συνόλου της δύναμης των 14 σκαφών, μια ενέργεια που από μόνη της δημιουργεί συναγερμό, εξέλιξη που δεν ευνοεί τον αιφνιδιαστικό χαρακτήρα της ειδικής αυτής επιχείρησης, επιτρέποντας την άμεση εμπλοκή αντίστοιχα των δυνάμεων του αντιπάλου. Όμως ακόμη και αν συμβεί κάτι τέτοιο (με 10 ή περισσότερα σκάφη σε κίνηση) το Ακσάζ θα κατέχει κεντρικό ρόλο, καθώς η Μερσίνα είναι μακριά από την «Ζώνη Χ» και εναλλακτικά μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως «δόλωμα» για την παραπλάνηση.

Τα τουρκικά υποβρύχια με τους βατραχανθρώπους θα επιχειρήσουν να «κρυφτούν» μέσα στα υπόλοιπα σκάφη και να προωθηθούν ταχύτατα προς το σημείο συνάντησης. Επίσης είναι βέβαιο ότι θα υπάρξει διαφορά φάσης στους χρόνους απόπλου, ώστε να μη δοθούν επιπλέον στοιχεία, τα οποία όταν συνεκτιμηθούν θα φανεί ότι αποτελούν σαφή δείγματα οργανωμένης επιχείρησης. Όταν τα υποβρύχια Type 209/1400 κλάσης «Gur» αποπλεύσουν αυτόματα θα τεθούν με προτεραιότητα ως στόχος από τα ελληνικά και ισραηλινά μέσα. Επειδή δεν θα μπορούν να προσβληθούν πριν από την εκδήλωση  επιθετικής δράσης, στο πρώτο στάδιο θα γίνει κάθε προσπάθεια ώστε να εντοπισθούν. Οι κυβερνήτες των «Gur» θα επιχειρήσουν αρχικά να «μπερδευτούν» με τα άλλα σκάφη και στη συνέχεια να εκμεταλλευτούν την κάλυψη που τους παρέχει ο βυθός της Ανατολικής Μεσογείου και να κατευθυνθούν προς την ζώνη αποβίβασης των βατραχανθρώπων. Όταν προσεγγίσουν την περιοχή, θα ξεκινήσει το τρίτο στάδιο της σχεδίασης καθώς όπως αναμένεται οι Ισραηλινοί θα έχουν επεκτείνει τη ζώνη απαγόρευσης εισόδου γύρω από την εξέδρα, γεγονός που θα αναγκάσει τα σκάφη να εισέλθουν εντός αυτής. Όμως οποιασδήποτε μορφής εισόδου στην κόκκινη περιοχή αυτόματα καθιστά το μέσο που θα την παραβιάσει «νόμιμο» στόχο των αντιπάλων δυνάμεων. Η κλάση «Gur» διαθέτει όπως αναφέραμε ορισμένα προηγμένα – σε σχέση με τα υπόλοιπα Type 209/1400 – χαρακτηριστικά, τα οποία της επιτρέπουν να θεωρείται η καταλληλότερη για επιχειρήσεις τέτοιου τύπου. Επίσης τα υποβρύχια φέρουν μείγμα τορπιλών DM2A4 και Tigerfish με συνέπεια να μπορούν να αντιμετωπίσουν τους υποβρύχιους αντιπάλους τους. Λόγω της έκτασης της περιοχής θεωρείται ότι η είσοδος εντός της θερμής ζώνης θα πραγματοποιηθεί χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία, καθώς εκτός αυτής δεν θα επιχειρούν σκάφη επιφανείας με δυνατότητα ελικοπτέρων και χρήση διατάξεων τύπου HELRAS. Εννοείται ότι το ΠΝ θα έχει διαθέσει ένα τουλάχιστον σκάφος επιπέδου φρεγάτας με το οργανικό του ελικόπτερο που θα φέρει τη συγκεκριμένη συσκευή ηχο-εντοπισμού και θα επιχειρεί πλησίον της εξέδρας.  Μόλις τα τουρκικά σκάφη εισέλθουν εντός της «Ζώνης Χ» θα έχουν να αντιμετωπίσουν τα υποβρύχια Type 209/1200 και πιθανόν το μοναδικό Type 214 του ΠΝ, μαζί με τα υποβρύχια κλάσης Dolphin των Ισραηλινών. Σε αυτό το σημείο ξεκινούν οι αμυντικές επιχειρήσεις που θα αναλύσουμε στη συνέχεια.

Β) Αμυντική Επιχείρηση. Παρουσιάσει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον καθώς σε αυτή προβλέπεται η εμπλοκή υποβρυχίων με σκοπό την εξουδετέρωση της εισβολής των τουρκικών, που θα επιχειρήσουν να αποβιβάσουν δυνάμεις ειδικών επιχειρήσεων. Πρέπει να σημειωθεί ότι τα τουρκικά υποβρύχια δεν διαθέτουν – σύμφωνα με όσα έχουν αποδεσμευτεί – τρόπο μεταφοράς ειδικευμένων υποβρύχιων μέσων (οχήματα) για την χρήση τους από βατραχανθρώπους. Επιπλέον ενδεχόμενη «πατέντα» εξωτερικής μεταφοράς τους, θα σήμαινε αύξηση του κινδύνου εντοπισμού τους από τον εχθρό, τόσο κατά την φάση απόπλου, όσο και κατά τη διάρκεια του πλου. Συνεπώς οι Τούρκοι βατραχάνθρωποι θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν το μέγιστο της δύναμής τους και να κατευθυνθούν σε συνθήκες νύκτας (ασχέτως καιρικών συνθηκών) προς τον στόχο τους. Το ζήτημα είναι να φθάσουν…

Μόλις τα τέσσερα «Gur» περάσουν την κόκκινη γραμμή θα γνωρίζουν πού σύντομα αν θα έχουν εντοπιστεί. Εάν οι δύο πλευρές (Ελλάδα-Ισραήλ) έχουν λάβει εγκαίρως μέτρα όπως για παράδειγμα θέσπιση τακτικών περιπολιών ΑΦΝΣ με ρίψη ηχοσημαντήρων, πόντιση sonar (HELRAS) από ελικόπτερα και πυκνή περιπολία υποβρυχίων, οι τουρκικοί στόχοι θα επισημανθούν σχετικά σύντομα. Αυτό θα γίνει περισσότερο εφικτό όσο τα σκάφη συγκλίνουν εγγύτερα προς το σημείο συγκέντρωσης/αποβίβασης των βατραχανθρώπων, που μεταφράζεται σε μικρότερους τομείς έρευνας των αμυνομένων. Σε αυτή την φάση τα υποβρύχια που θα πρέπει αν διατεθούν – το τονίζουμε εγκαίρως – από Ελλάδα και Ισραήλ πρέπει να είναι της ίδιας δύναμης, δηλαδή δύο Type 209/1200 (ή ένα Type 214 συν ένα Type 209) και ένα με δύο Dolphin. Οι Ισραηλινοί θα βασιστούν στην ανωτερότητα του ηλεκτρονικού τους εξοπλισμού, ωστόσο έχουν ελάχιστη πείρα από τέτοιες επιχειρήσεις, καθώς τα σκάφη τους έχουν προσανατολιστεί να έχουν στρατηγικό ρόλο.

  Άρα το βάρος θα πέσει στα δύο ελληνικά υποβρύχια και δεδομένων των συνθηκών εικάζουμε ότι ένα από τα δύο θα πρέπει να είναι Type 214. Τα ελληνικά υποβρύχια θα πρέπει για να έχουν ενεργό αποτρεπτικό ρόλο να έχουν λάβει συγκεκριμένους, διαυγείς και απόλυτα σαφείς κανόνες εμπλοκής από την ελληνική κυβέρνηση σε συνεργασία με την Ισραηλινή. Χωρίς αυτούς δεν εννοείται παρουσία τους ούτε καν η αποστολή τους εντός της κυπριακής ΑΟΖ. Εμείς θεωρούμε δεδομένη την ύπαρξή τους, οπότε το ζήτημα που απομένει είναι το πώς, το που και από ποιον θα γίνει η πρώτη προσβολή. Κατά την άποψή μας θα πρόκειται για έναν αγώνα μεταξύ ικανοτήτων των κυβερνητών που μετέχουν στην όλη επιχείρηση. Οι δύο Έλληνες, ο Ισραηλινός και οι τέσσερις Τούρκοι δεν θα έχουν επαφή μαζί τους, οπότε θα πρέπει να υπάρξει ένας τρόπος επισήμανσης και διάκρισης (IFF) μεταξύ των ελληνικών και των τουρκικών υποβρυχίων αντίστοιχα. Εφόσον αυτό λυθεί, τότε οι επιχειρήσεις ξεπερνούν ένα σοβαρό εμπόδιο. Τα τουρκικά υποβρύχια καθώς θα συγκλίνουν προς την περιοχή, θα εντοπιστούν από τα φίλια sonar, οπότε θα ξεκινήσει το κυνήγι. Το Type 214 εκμεταλλευόμενο τις αναβαθμισμένες δυνατότητες που του παρέχουν τα συστήματα που ολοκληρώνει, θεωρητικά και χάρη στην εκπαίδευση του πληρώματος θα βρεθεί πρώτο σε θέση εκτέλεση βολής κατά υποβρυχίου χωρίς να εντοπιστεί. Η απώλεια ενός «Gur» θα αποτελέσει το έναυσμα γενίκευσης της σύγκρουσης, καθώς μέσα στο σκότος και το βάθος της Μεσογείου, το Type Dolphin θα εισέλθει στον υποβρύχιο αγώνα επιχειρώντας να αναχαιτίσει τους στόχους που ο αριθμός τους δεν έχει ακόμη αποκαλυφθεί. Θεωρούμε ότι οι κυβερνήτες από τα λοιπά τουρκικά σκάφη, έχοντας διαπιστώσει την επιθετική δράση, θα πρέπει να λάβουν απόφαση ακύρωσης της επιχείρησης, διαφυγής, ή εμπλοκής τους με τα εχθρικά. Εάν η απόφαση είναι εμπλοκή τότε τα Gur θα αποτελέσουν δύσκολο αντίπαλο, καθώς το Type 214 και προφανώς το Type Dolphin εκμεταλλευόμενα τις συσκευές αντιμέτρων που διαθέτουν, θα κατορθώσουν τελικά να επικρατήσουν. Στην περίπτωση κατά την οποία τα τουρκικά σκάφη νικήσουν, τότε θα έχουν εγκαταλείψει το χρονοδιάγραμμα, δίνοντας επαρκή χρόνο στην ανάληψη δράσης από τα επιτελεία που θα έχουν ενημερωθεί για τον κίνδυνο πέριξ της εξέδρας, ενεργοποιώντας την Αεροπορία.

Επίλογος

Μια εκτέλεση ειδικής επιχείρησης μπορεί να πραγματοποιηθεί επιτυγχάνοντας τακτικό αιφνιδιασμό, αν Ελλάδα και ειδικά το Ισραήλ δεν εξακριβώσει νωρίς τις δυνητικές προθέσεις των υποβρυχίων που θα αποπλέουν. Όμως εκτός της ύπαρξης ή μη σχεδίων αντιμετώπισης τέτοιας κρίσης, υπάρχει και η «αθέατη» παράμετρος των τρίτων «παρατηρητών». Σε αυτήν την περίπτωση δεν θα πρέπει να αποκλεισθεί η έμμεση ή άμεση εμπλοκή ενός πυρηνικού υποβρυχίου του Αμερικανικού Ναυτικού, το οποίο χάρη στην πολύ πιο προηγμένη τεχνολογία που ενσωματώνει, θα μπορεί να δράσει αποτελεσματικά και αποτρεπτικά την κρίσιμη στιγμή. Εκτίμησή μας είναι ότι λόγω του τεράστιου γεωπολιτικού ενδιαφέροντος για την ζώνη εκμετάλλευση υδρογονανθράκων νότια της Κύπρου, καμία υπόθεση ή σενάριο δεν θα πρέπει να αποκλειστεί…   

http://perialos.blogspot.com/2011/12/blog-post_09.html

Το Περί Αλός προτείνει:

ΤΟ ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ ΤΩΝ ΚΟΜΜΕΝΩΝ ΣΕΛΙΔΩΝ ΤΩΝ ΥΠΟΒΡΥΧΙΩΝ TYPE 209.

Πιέσατε ΕΔΩ